Spor Tırmanış 101: Olimpik Kurallar, Düzenlemeler ve Puanlama

Tokyo Oyunları'nda ilk kez sahneye çıkan spor tırmanış, Paris 2024'te tekrar sahnede. Spor tırmanışı oluşturan üç temel disiplinin her biri hakkında daha fazla bilgiyi sizlerle paylaşacağız.

Olimpik spor tırmanışındaki farklı disiplinler nelerdir?
Spor tırmanışı üç ayrı disiplinden oluşur: hız (speed), kısakaya (boulder) ve lider (lead).

Son Olimpiyatlarda, üç disiplini de içeren tek bir kombine etkinlik düzenlendi. 2024 Olimpiyatları için, hız disiplini bağımsız bir etkinliğe ayrıldı, ancak boulder ve lider tek bir etkinlikte kombine olmaya devam edecek.

Spor Tırmanış-Hız disiplini için kurallar nelerdir?
Hızlı disiplinin amacı, 15 metre yüksekliğindeki bir duvarı olabildiğince çabuk tırmanmaktır. Hız duvarı tüm yarışmalarda aynıdır. Her tutuş tam olarak aynı boyut ve şekildedir ve her seferinde duvarın aynı noktasına yerleştirilir. Bu, her rotanın benzersiz olduğu ve sporculara yarışma başlayana kadar rotalar hakkında herhangi bir bilgi verilmediği boulder ve lider tırmanışla tam bir tezat oluşturuyor. Hız disiplininde iyi bir tırmanışçı iyi olmak için, sporcular duvara giden yolu ezberler ve yarışma gününde kas hafızasının devreye girmesi için aralıksız tırmanış alıştırması yapar.

Yarışmada, iki paralel hız duvarı - kulvar A ve kulvar B - yan yana yerleştirilir. Sporcular çiftler halinde tırmanır ve bir zil sesiyle aynı anda başlarlar. Bir sporcu zil sesinden sonra 0,1 saniyeden daha kısa bir süre içinde yerden ayrılırsa yanlış başlangıç ilan edilir, bu da insan reaksiyon süresinin sınırını oluşturur. Her kulvarın tepesinde, her tırmanıcının saati durdurmak için temas etmesi gereken bir dokunmatik yüzey bulunmaktadır.

Tüm sonuçlar zamana dayanmaktadır. Her yarış genellikle 10 saniye içinde tamamlanır.

Sıralama turlarında sporcular en hızlı zamanlarına göre sıralanır. Eleme turlarında, sporcular zirveye giden bir yarışta kafa kafaya yarışırlar.

Spor Tırmanış-Boulder disiplini için kurallar nelerdir?
Bouldering'in amacı, belirli bir süre içinde en az denemeyle " boulder problemleri " olarak adlandırılan birden fazla kısa (4.5m) ancak zorlu rotayı tamamlamaktır. Sporcuların tutuş yerlerini kullanacak güce ve dengeye sahip olmalarının yanı sıra sorunları çözmek için vücutlarını nasıl manipüle edeceklerini anlayacak sezgiye de sahip olmaları gerektiğinden, bu eşit derecede zihinsel ve fiziksel bir görevdir.

Her yarışma turundan önce rota yapıcılar, yarışma başlayana kadar sporculardan gizli tutulan problemleri (rotaları) tasarlar ve belirler. Rota yapıcılar genellikle her boulder probleminde tırmanıcıların yeteneklerinin farklı yönlerini test etmeye çalışır ve her problemin zirvesine (İngizlice: top) giden birden fazla yolu olabilir. Erkekler ve kadınlar için benzersiz rotalar belirlenir ve eleme ile final turları arasında değiştirilir. Tırmanış ipi kullanılmaz, ancak duvarının altındaki zemin yoğunluğu standart süngerdir.

Her boulder problemi, dört uzvun da duvarın dibine zorunlu olarak yerleştirilmesini içeren belirlenmiş bir başlangıç pozisyonuna sahiptir. En üstteki tutamak, rotanın "zirvesi" (top) olarak kabul edilir. Bir sporcu, iki elini en üstteki tutamağa yerleştirdiğinde ve bir hakemin çıkışın başarılı olduğuna dair bir işaret vermesi için yeterince uzun süre kontrolü elinde tuttuğunda rotanın tepesine ulaştığı/rotayı tamamladığı kabul edilir. Tırmanıcılar kendilerine ayrılan süre içinde istedikleri kadar deneme yapabilirler.

Başlangıç pozisyonu ile her rotanın top tutamağı arasında, rota boyunca kontrol noktaları olarak hizmet veren iki "zone (bölge) tutamağı" vardır. Zone tutamağına ulaşmayı başaran ancak top tutamağına ulaşmayı başaramayan bir tırmanıcıya kısmi puan verilir.

Turun sonunda, tırmanıcılar en çok rotayı tamamlayana, en çok zone tutamağını almayı başarana ve en az toplam denemeye göre sıralanır. Bir rotayı "flashlamak", ilk denemede rotayı tamamlamaktır. Turdaki her rotayı flashlamak zordur ancak bir tırmanıcıya maksimum puanı garanti edebilir.

Bir tırmanıcı her turda en fazla 100 puan kazanabilir. Puanlama dağılımı aşağıdaki gibidir:

Başarıyla top tutamağına ulaşılan her rota için 25 puan (dört rota da tamamlanılırsa maksimum 100 puan)
Top tutamağına ulaşılamayan her rota için: Yüksek bölgeye (ikinci zone noktası) ulaşmak için 10 puan veya alçak bölgeye (ilk zone noktası) ulaşmak için 5 puan
Bir bölgeye ya da top tutamağına ulaşmaya yönelik her başarısız deneme için -0,1 puan (kesinti). Puanlar sadece sporcunun daha sonra o bölgeye veya top tutamağına ulaşması halinde düşülür.

Spor Tırmanış-Lider disiplini için kurallar nelerdir?
Lider tırmanış, boulder ile benzer yetenekleri test eder, ancak dayanıklılığı da içerir. 15m'lik bir duvarda benzersiz bir rota belirlenir. Her tırmanıcı, altı dakika içinde rotada olabildiğince yükseğe çıkmak için bir deneme yapar. Rotayı tırmanmaya ek olarak, lider tırmanış, sporcuların güvenlik için rota boyunca yerleştirilmiş birkaç ekpres bantlara (quickdraw carabiner) periyodik olarak iplerini klip atmasını gerektirir. Bir quickdraw'a klip atamamak, bir tırmanıcının rotada yapabileceği daha fazla ilerlemeyi geçersiz kılar. 

Bir lider tırmanma duvarında en az 40 tutamak vardır ve yalnızca en yüksek 40 tutamağa puan değerleri atanır. En üst tutamağa (Top) ulaşmak, tırmanıcıya tam 100 puan kazandıracaktır. Puanlama dökümü aşağıdaki gibidir:

En yüksek 10 tutamak (40-31): Her biri 4 puan
Önceki 10 karşılaşma (30-21): Her biri 3 puan
Önceki 10 maç (20-11): Her biri 2 puan
En düşük 10 tutuş (10-1): Her biri 1 puan
Ek olarak, bir sporcu bir sonraki tutuşa doğru hareket eder ancak başarısız olursa, .01 puanla ödüllendirilir.

Her turda, lider tırmanış yarışması, tırmanıcıların duvarı denemeden inceleyebilecekleri altı dakikalık bir toplu gözlem süresiyle başlar. Gözlem süresinin ardından, tüm sporcular izolasyon bölgesine geri döner ve tırmanışı denemek için birer birer sıraya girer.

Olimpiyatlarda Boulder ve Lider için kobine format nasıl çalışır?
Her turda, yarışmanın boulder ve lider bölümlerinden alınan puanlar, her sporcunun genel puanını elde etmek için toplanacaktır. Boulder ve liderde 100'er puan mevcut olduğundan, 200 puan bir sporcunun sahip olabileceği maksimum birleşik puandır. Tırmanıcılar genel puanlarına göre sıralanacaktır.

Kaynak: https://www.nbcolympics.com/