Hangi Emniyet Aleti?

Hasan Hüseyin BOĞAZ

Tırmanış sırasında kullandığımız emniyet aletleri, teknolojinin artması (ilerlemesi) ile çok çeşitlendi. Haliyle bunların arasında seçim yapmak ta zorlaştı. Bu yazımızda  piyasada yaygın bulunan emniyet aletleri  hakkında  fikirlerimi açıklamak istiyorum. Sizde kullandığınız aletler hakkında ekleme yaparsanız sevinirim.

Dağcılık ve tırmanışa özgü emniyet aletleri çeşit olarak artarken kolay kullanım ve basitlik özelliklerini kaybetmeye başladılar diye düşünüyorum. Üreticiler  ticari kaygılar nedeniyle kendi aralarında bir birlerini taklit etmemek ya da tekrar döngüsüne  düşmemeye çalışsalar da pek başarılı oldukları söylenemez. Her  aletin yapılan etkinliğe göre avantaj ve dezavantajları var. Son yıllarda kendi kendine kilitlenebilen emniyet aletlerinin çıkmasıyla emniyetçilerin işi oldukça kolaylaşırken tırmanıcılarında güvenliği artmış gibi bir algı oluştu. Bu duruma özellikle dikkatinizi çekmek isterim. Çünkü kullanılan emniyet aletleri doğru kullanıldığında güvenli tırmanış yapmayı sağlayan aletlerdir. Kendi kendilerine yüzde yüz güvenlik sağlayan aletler değillerdir. Bu durumu akıllardan çıkarmamak gerekir. Kullanıcı hatalı pek çok kaza meydana gelebilmektedir. Bunları düşünerek hareket etmeli ve kendimiz için gerekli olan ve kullanabileceğimiz bir emniyet aleti almanızı öneririm.

Emniyet aleti seçiminde karakteristik özellikler şunlar:

1. Kullanım amacı:

Emniyet aletinin kullanım amacı emniyet aleti seçiminde etkin bir unsurdur. Spor tırmanışta kullandığınız bir emniyet aleti, dağda yapacağınız ve yarım ip kullanacağınız  bir tırmanışta işinize yaramayacaktır. Ya da bazı aletler inişte avantaj sağlarken bazıları tırmanışta avantaj sağlamaktadır. Üzerinde iki delik bulunan emniyet aletleri yarım ip kullanılarak yapılan, çift ip tekniği ya da ikiz ip tekniği kullanma imkanı sağlarken tek delikli araçlar bu imkanı sağlamaz. Hemen tüm emniyet aletlerinin üzerinde ve kullanım kılavuzlarında kullanılacak ipin kalınlıkları belirtilmiştir. Belirtilenden daha ince ip kullanıldığı durumlarda  frenleme için harcanacak kuvvet artarken,  kalın ip kullanıldığında ise tırmanış ipinin aletin içinde sıkışması sonucu kullanımı zorlaşacaktır.

2. Kullanım kolaylığı:

Emniyet aletleri arasında klasik boru şeklinde olanlar, simetrik yapıda olduğu için aletin yönü, fren ipinin yönü değişmediği  sürece  önemli değildir. Bu nedenle kolay kullanılır. Asimetrik yapıdaki emniyet aletleri ise sadece bir yönde kullanılabilir. Hemen  hemen bir çok aletin üzerinde hangi  ipin hangi tarafta bulunacağı resimle gösterilmiştir. Eğer gösterilmemiş, belirtilmemişse  mutlaka kullanım kılavuzuna bakılmalıdır. Son yıllarda üretilen karmaşık yapıdaki emniyet aletlerinin kullanımı ayrıca dikkat gerektirir. Gri Gri benzeri pasif yardımlı sıkışma sağlayan aletlerde yaşanan kazalar işin ciddiyetini göstermektedir. Bu tür aletler mutlaka gereken bilgi ve koordinasyon olmadan kullanılmamalıdır. Ayrıca yeni geliştirilen Alpine Up ya da Gri Gri plus modellerinde lider tırmanış ve ya üstten emniyetli tırmanış için farklı uygulamalar bulunmaktadır. Alacağınız aleti zor şartlarda kullanabileceğiniz unutulmamalıdır.

3. Hafiflik:

Tırmanış için kullanacağınız emniyet  aletini dağ ortamında yapacağınız etkinliklerde de kullanacağınız gibi sırtınızda taşımak zorunda olacağınızı da unutmamalısınız. Karmaşık ve ağır bir emniyet  aletini bu tür etkinliklerde taşımak gereksiz yük olacaktır.

4. Fiyat:

Emniyet aletinin karmaşıklığı arttıkça fiyatı da doğru orantılı olarak artacaktır. Bütçenize uygun optimum özelliklerde bir emniyet aleti seçmek için bu destek alabilirsiniz ya da internet yorumlarını  inceleyebilirsiniz.

5. Bulunabilirlik:

Ülkemizde maalesef her ürüne ulaşmak mümkün değil. Ancak İthalatçıların getirdiği ürünler arasından seçim yapmak zorunda kalacaksınız.

Emniyet aleti  çeşitleri içinde yarım kazık düğümü ve karabina kullanılan sistemleri saymazsak  en ilkel olanları boru şeklinde  ve simetrik olanlardır. Buna örnek olarak Black Dimond firmasının üretimi olan klasik atc sini gösterebiliriz.

Kendi kendine kilitleme yapan aletler ise iki gruba ayrılmakta. Gri gri benzeri yaylı asimetrik bir tambur aracılığı ile kilitlenenler aktif yardımlı, Click-Up ya da Jull benzeri aletler  pasif yardımlı olarak sınıflandırılmaktadır. Bu tür emniyet aletlerinin kendi kendine kilitlenmesi emniyet sırasında fren elinizi bırakacağınız anlamına gelmez. Petzl firması tarafından üretilen Reverso ve benzeri aletler tırmanış etkinliklerinde artçı tırmanıcının emniyetinin alınması için avantajlı bir kullanım sunması açısından önemlidir. Özellikle çok ip boylu (Multipitch) tırmanışlarda kolaylık sağlamaktadır. Bir çok marka benzer özellikte ürünler üretmeye başlamıştır. Climbing  Technology  firmasının Be Up ya da Kong firmasının Ghost isimli emniyet aletleri buna örnek gösterilebilir.

Alacağınız emniyet aletinin özellikleri yukarıdaki şartlar göz önünde bulundurularak seçilmesi önemlidir. Tırmanıcıların yoğun olarak kullandığı ve tercih ettiği ürünleri onlara sorarak almanız sizin için avantajlı olacaktır. Yeni piyasaya çıkmış ürünlerin bir süre kullanılıp test edilmesini bekleyin. Çünkü bir çok ürün piyasaya çıkıp satış yapıldıktan sonra bile kullanıcılar tarafından yapılan geri dönüşler sonucu geliştirilir, sorunları varsa giderilir, ideal hale getirilir. Emniyet aletlerinin avantaj ve dezavantajlarını gösteren birçok kaynak bulabilirsiniz. Benim tercihim mi?

Çok ip boylu rotalar: Black Dimond klasik atc ve Petzl Reverso

Spor tırmanış: Gri Gri 2

(Görsel kaynakları: https://sendedition.com/the-evolution-of-climbing-belay-devices-with-photos/ ; https://www.rei.com/learn/expert-advice/belay-device.html ; https://www.thebmc.co.uk/belay-devices )